Data Storytelling – Biến số liệu thành câu chuyện

Trong nhiều công ty, phòng phân tích dữ liệu thường tự hào khi làm ra những dashboard dày đặc số liệu, biểu đồ. Nhưng thực tế, nhiều lãnh đạo mở lên vài phút là… tắt ngay. Tại sao vậy? Không phải vì họ không quan tâm đến số liệu, mà vì dashboard chưa kể được một câu chuyện.

1. Vì sao dashboard khô khan làm sếp không hứng thú?

• Quá nhiều số liệu, thiếu trọng tâm: người làm dashboard thường muốn “show hết” dữ liệu mình có, từ doanh số, tồn kho, chi phí đến hàng hoàn trả. Nhưng lãnh đạo chỉ muốn thấy “điều gì quan trọng nhất”.
• Không gắn với bối cảnh: một biểu đồ giảm 20% doanh thu sẽ vô nghĩa nếu không biết nó do thị trường suy giảm, do mất khách hàng lớn hay do lỗi vận hành.
• Thiếu thông điệp hành động: số liệu chỉ dừng lại ở mức “cho biết”, nhưng không dẫn dắt đến “cần làm gì tiếp theo”.

Dashboard nếu chỉ là tập hợp số liệu thì giống như một cuốn sách toàn bảng biểu – khó đọc, dễ bỏ qua.

2. Nguyên tắc kể chuyện với dữ liệu

Để biến dữ liệu thành câu chuyện có sức thuyết phục, bạn có thể áp dụng 3 nguyên tắc sau:

1. Bắt đầu với câu hỏi kinh doanh
• Mỗi câu chuyện chỉ nên xoag quanh một “nhân vật” dữ liệu: doanh thu, khách hàng, hoặc sản phẩm.
• Đừng đưa 5 KPI ngang hàng nhau, hãy để một KPI dẫn dắt, các KPI khác làm “vai phụ” bổ trợ.
2. Chọn nhân vật chính
• Mỗi câu chuyện chỉ nên xoag quanh một “nhân vật” dữ liệu: doanh thu, khách hàng, hoặc sản phẩm.
• Đừng đưa 5 KPI ngang hàng nhau, hãy để một KPI dẫn dắt, các KPI khác làm “vai phụ” bổ trợ.
• Ví dụ: “Doanh số Q3 giảm, nguyên nhân chính đến từ đâu?” → từ câu hỏi này, mới chọn số liệu phù hợp.
3. Có mở bài – thân bài – kết luận

• Mở bài: nêu bối cảnh gví dụ: “Doanh thu Q3 giảm 20% so với Q2”).
• Thân bài: đào sâu nguyên nhân (giảm chủ yếu ở kênh A, nhóm khách hàng B).
• Kết luận: đưa ra gợi ý hành động (cần đẩy marketing cho nhóm khách hàng B, tối ưu vận hành kênh A).

Một dashboard tốt phải khiến người xem vừa hiểu chuyện gì xảy ra, vừa biết nên làm gì tiếp theo.

3. Ví dụ trực quan bằng Power BI / Excel

Giả sử bạn đang làm báo cáo doanh thu theo kênh bán hàng:

• Cách 1 (khô khan): một bảng Excel với hàng trăm dòng: doanh số từng ngày, từng kênh. Người xem phải tự tìm thông tin quan trọng.

• Cách 2 (kể chuyện):

  • Trên Power BI, bạn tạo line chart cho thấy tổng doanh thu theo tháng.

  • Bên cạnh là stacked column chart để so sánh kênh Online vs Offline.

  • Một card KPI nổi bật hiển thị: “Doanh thu tháng 8 giảm 15% – nguyên nhân chính từ kênh Offline”.

Khi lãnh đạo mở dashboard, chỉ trong 5 giây đã hiểu: doanh thu giảm, giảm ở đâu, và cần tập trung vào kênh nào.

4. Kết

Data Storytelling không chỉ là làm đẹp dashboard, mà là kỹ năng biến số liệu thành câu chuyện có ý nghĩa. Một câu chuyện dữ liệu tốt sẽ giúp lãnh đạo ra quyết định nhanh hơn, đội ngũ hiểu vấn đề rõ hơn, và công sức phân tích dữ liệu thực sự được ghi nhận.

Hãy nhớ: sếp không cần tất cả dữ liệu, sếp cần câu chuyện từ dữ liệu.